U Srbiji određeni poslovi nose pravo na beneficirani radni staž, što znači da se vreme provedeno na radu računa duže nego što stvarno traje. Razlog je jednostavan – reč je o poslovima koji su teški, rizični ili ozbiljno utiču na zdravlje.
U praksi, to znači da godina rada može vredeti više od 12 meseci – u nekim slučajevima čak 18. Zahvaljujući tome, zaposleni u tim zanimanjima mogu da ispune uslove za penziju znatno ranije od ostalih.
Zanimanja koja imaju beneficirani staž
Prema važećim propisima, beneficije obuhvataju oko 40 profesija
Evo najpotpunijeg spiska poslova i zanimanja u Srbiji koji trenutno (prema važećim propisima i pravilnicima) mogu imati beneficirani radni staž – znači rad koji se računa kao više od 12 meseci i omogućava raniju penziju ili povoljniji obračun staža. Ovaj spisak se sastoji od oko 36 kategorija poslova i sektora koji su prepoznati kao teški, opasni, štetni ili rizični:
⛏️ Industrije i sektori sa beneficiranim stažom
(ova kategorija obuhvata konkretna zanimanja unutar njih)
- Geološka i rudarska istraživanja
- Rudnici (posebno oni u jamskim uslovima)
- Crna metalurgija i železare
- Obojena metalurgija
- Livnice i kovačnice
- Proizvodnja vatrostalnog materijala i vatrostalno zidanje
- Proizvodnja i prerada nafte i tečnog naftnog gasa
- Šumarstvo i drvna industrija
- Hemijska industrija
- Namenska proizvodnja eksploziva i eksplozivnih materija
- Rečna brodogradnja i brodoremont
- Proizvodnja stakla
- Saobraćaj (npr. mašinovođe, železničko osoblje)
- Izgradnja i održavanje dalekovoda i nadzemnih vodova
- Građevinarstvo
- Grafička industrija
- Kožarsko-prerađivačka industrija
- Tekstilna industrija
- Gumarska industrija
- Farmaceutska industrija
- Proizvodnja električne energije (termoelektrane i toplane)
- Proizvodnja akumulatora
- Industrija mesa
- Industrija kablova
- Rad na niskim temperaturama
- Rad pod vodom
- Industrija viskoznih proizvoda i celuloze
- Proizvodnja hlora i lužine
- Komunalne delatnosti
- Zdravstvene ustanove (u delovima rada sa visokim rizikom)
- Proizvodnja vagona
- Umetnička delatnost (npr. balet, folklor pod posebnim uslovima)
- Nuklearna postrojenja i laboratorije
👮♂️ Javne službe i specifične profesije
33. Profesionalna vojna lica u Vojsci Srbije
34. Pripadnici državnih bezbednosnih i policijskih službi (npr. MUP, BIA, VBA, VOA)
35. Zaposleni u Upravi za izvršenje krivičnih sankcija i Poreskoj policiji
36. Vatrogasci i interventne jedinice
37. Medicinski radnici u hitnoj pomoći, urgentnoj medicini i radiolozi
38. Mašinovođe i železničko osoblje
39. Piloti i instruktori letenja
40. Dimničari i pogrebnici
41. Umetnici profesionalnih ansambala (baletski igrači, operski pevači, solisti, narodna igra) – u posebnim uslovima i pod dodatnim kriterijumima
Ostale kategorije sa posebnim stažom
(posebne povlastice povezane sa beneficiranim stažom)
42. Osobe sa teškim invaliditetom (npr. 70% telesnog oštećenja)
43. Vojni i civilni invalidi rata
44. Osobe sa teškim hroničnim bolestima (u određenim uslovima)
45. Majke sa troje i više dece (poseban dodatak godina staža)
👉 Bitno je znati da ne znači svaki pojedinačni posao u ovim sektorima automatski beneficirani staž – često je potrebno da su ispunjeni dodatni uslovi definisani pravilnicima (npr. broj sati, specifične radne obaveze ili rad u rizičnim uslovima).
Kako funkcioniše
Najjednostavnije rečeno – vreme “brže prolazi” u evidenciji nego u stvarnosti. Na primer:
- rudarima se 12 meseci računa kao 18
- policiji i vatrogascima kao 16 meseci
Zbog toga do punog staža dolaze ranije, pa neki mogu da ispune uslove za penziju i pre 55. godine života.
Gde nastaje problem
Iako sistem postoji da zaštiti radnike, često se postavlja pitanje da li su obuhvaćena sva zanimanja koja to zaslužuju. Sindikati upozoravaju da bi beneficije trebalo proširiti, posebno u sektorima poput zdravstva i obrazovanja.
Sa druge strane, strogi propisi i kontrola pokušavaju da spreče zloupotrebe – jer, naravno, gde postoji povlastica, tu se odmah pojavi neko ko bi da je “zasluži” sedeći u kancelariji.
Šta donosi budućnost
Dalji razvoj tehnologije mogao bi da smanji broj ovakvih radnih mesta. Kako se poslovi automatizuju i robotizuju, očekuje se da će potreba za beneficiranim stažom postepeno opadati.
