Srpska pravoslavna crkva danas obeležava praznik Svetih Kozme i Damjana, besrebrenika i iscelitelja, koje vernici poštuju kao zaštitnike lekara i svih koji brinu o zdravlju.
Srpska pravoslavna crkva i vernici danas slave Svete Vrače – Svete Kozmu i Damjana, svetitelje koji se smatraju zaštitnicima lekarske profesije i nebeskim isceliteljima. Ovaj praznik posebno se obeležava u zdravstvenim ustanovama, gde se odaje pošta svetiteljima koji su, prema hrišćanskom predanju, svoj život posvetili lečenju ljudi bez ikakve nadoknade.
Kozma i Damjan bili su rođena braća iz Male Azije. Nakon smrti oca, majka ih je odgajila u hrišćanskom duhu, a kasnije su postali poznati lekari i čudotvorci. Bolesne su lečili ne tražeći novac niti bilo kakvu nagradu, zbog čega su u narodu ostali upamćeni kao sveti besrebrenici.
Predanje beleži da je Kozma jednom zamerio bratu Damjanu što je od žene koju su izlečili primio tri jajeta kao znak zahvalnosti, smatrajući da ni najmanji dar ne treba prihvatati za delo učinjeno u ime Boga. Ipak, braća su nakon smrti sahranjena jedno pored drugog.
Na ikonama i srednjovekovnim freskama Sveti Vrači prikazani su u odeći lekara svog vremena, sa kovčežićima u kojima su nosili lekove. Jedna od najpoznatijih fresaka sa njihovim likovima nalazi se u Pećkoj patrijaršiji.
Verovanja i običaji
U narodnoj tradiciji ovaj praznik smatra se posebno pogodnim za molitvu za zdravlje i ozdravljenje. Vernici se obraćaju Svetim Vračima sa željom da zaštite porodicu od bolesti i podare snagu za rad i život tokom cele godine.
Prema narodnim običajima, na današnji dan nije poželjno obavljati teške fizičke poslove, naročito radove na velikim visinama. Takođe, postoji verovanje da bez preke potrebe ne treba izlaziti iz kuće, kao i da praznik štiti od udara groma.
Praznik Svetih Vrača obeležava se dva puta godišnje – 14. jula i 14. novembra.
