Srpska pravoslavna crkva i vernici danas obeležavaju Uspenje Presvete Bogorodice, jedan od najvećih hrišćanskih praznika, u narodu poznat kao Velika Gospojina.
Praznik predstavlja uspomenu na smrt Presvete Bogorodice i njeno vaznesenje na nebo. Prema hrišćanskom predanju, Bogorodica je tog dana „predala svoj duh u ruke Spasitelja“. Kao što joj je arhangel Gavrilo svojevremeno saopštio da će roditi Sina Božjeg, tako ju je, prema predanju, obavestio i o danu njenog upokojenja.
Prema predanju, Presveta Bogorodica živela je 60, a prema nekim izvorima 72 godine. Nadživela je svog sina Isusa Hrista i nastavila da bude deo života prve hrišćanske zajednice. Do kraja života živela je u Jerusalimu, okružena apostolima i prvim hrišćanima.
Praznovanje Uspenja Bogorodice ustanovljeno je 528. godine, za vreme cara Mavrikija. Praznik se danas obeležava širom pravoslavnog sveta, uz brojne liturgije i okupljanja vernika.
Velika Gospojina posebno se svečano obeležava u Jerusalimu, gde se održava obred simbolične sahrane Presvete Bogorodice. U Grčkoj i Rumuniji ovaj dan ima status državnog praznika.
Običaji i verovanja
Velikoj Gospojini prethodi dvonedeljni post, tokom kojeg se vernici pripremaju za praznik, a mnogi se na sam dan praznika pričešćuju.
U narodnoj tradiciji Velika Gospojina smatra se praznikom žena, majki i dece. Za ovaj dan vezuju se brojni običaji i verovanja.
Prema narodnom običaju, na Veliku Gospojinu ne bi trebalo obavljati kućne poslove – ne pere se veš, ne sređuje se kuća, ne šije i ne veze, niti se uzima igla u ruke.
Period između Velike Gospojine i Male Gospojine, koja se obeležava 21. septembra, u narodu se naziva „međudnevnica“. Prema verovanjima, ovo je posebno pogodno vreme za branje plodova i lekovitog bilja.
U tom periodu beru se različite biljke, među kojima kičica, ricinus, hajdučka trava, papričica, ugaslica i konjski bosiljak. Žene tradicionalno beru i borovnice, verujući da će ubrano bilje i plodovi doneti zdravlje i blagostanje njihovim porodicama.
Posebno mesto zauzima bosiljak, koji se u narodnoj tradiciji smatra božanskom biljkom. Na Veliku Gospojinu dodaje se u jela, uz verovanje da donosi zaštitu i blagoslov ukućanima.
Za ovaj praznik vezano je i verovanje da umivanje na izvorima lekovite vode može doneti isceljenje, zbog čega su pojedina mesta tradicionalno posećivali bolesnici i vernici.
Velika Gospojina je i krsna slava pojedinih gradova i opština u Srbiji, među kojima su Pirot, Pančevo, Zrenjanin, Novi Bečej i beogradska opština Barajevo.
